Dlaczego sztuka uczy nas dostrzegać więcej
Patrzenie wydaje się czymś oczywistym. A jednak każdego dnia mijamy miejsca, ludzi i przedmioty, których tak naprawdę nie zauważamy. Dlaczego tak się dzieje i jak sztuka pomaga rozwijać umiejętność uważnego patrzenia?
– Co mam malować?
To jedno z pytań, które regularnie pojawia się podczas kursów rysunku i malarstwa.
Z czasem zauważyłam, że problem bardzo rzadko polega na braku pomysłów.
Tematy są wszędzie.
Trudniej jest nauczyć się je dostrzegać.
Większości z nas wydaje się, że patrzenie jest czymś zupełnie naturalnym. Otwieramy oczy i po prostu widzimy świat. Tymczasem psychologia poznawcza pokazuje, że to, co świadomie dostrzegamy, jest wynikiem nieustannej selekcji. Nasz mózg wybiera informacje, które uznaje za ważne, a pozostałe pomija.
To dlatego możemy codziennie przechodzić tą samą ulicą i przez lata nie zauważyć ciekawego detalu na fasadzie kamienicy, niezwykłej gry światła na murze czy subtelnych zmian kolorów drzew.
Nie dlatego, że ich tam nie ma.
Po prostu nasza uwaga skierowana jest gdzie indziej.
Dlaczego nie zauważamy tego, co mamy przed oczami?
Każdemu z nas zdarzyło się powiedzieć:
„Jak mogłam tego wcześniej nie zauważyć?”
Nie dlatego, że coś nagle się pojawiło. Po prostu wcześniej patrzyliśmy na coś innego.
Psychologowie od lat badają to zjawisko. Jednym z najbardziej znanych eksperymentów jest „Invisible Gorilla Experiment” Christophera Chabrisa i Daniela Simonsa. Uczestnicy mieli policzyć podania piłki między zawodnikami. W trakcie nagrania przez środek boiska przeszedł człowiek przebrany za goryla.
Około połowa badanych… w ogóle go nie zauważyła.
Eksperyment nie pokazuje, że jesteśmy nieuważni. Pokazuje raczej, że to, co dostrzegamy, zależy od tego, na czym skupiamy uwagę.
Co ma z tym wspólnego sztuka?
Bardzo wiele.
Kiedy uczymy się rysować lub malować, nie ćwiczymy wyłącznie ręki. Przede wszystkim uczymy się patrzeć.
Zaczynamy dostrzegać światło, proporcje, rytmy, kolory i relacje między elementami. To właśnie dlatego osoby zajmujące się sztuką często zauważają rzeczy, obok których inni przechodzą obojętnie.
Nie dlatego, że mają lepszy wzrok.
Dlatego, że wytrenowały uważne patrzenie.
Potwierdzają to również badania prowadzone między innymi przez Yale University oraz program Artful Thinking rozwijany przez Harvard Project Zero. Pokazują one, że regularny kontakt ze sztuką rozwija umiejętność obserwacji, pomaga dostrzegać więcej szczegółów i uczy patrzenia bez pochopnych ocen.
To nie jest wyjątkowy talent.
To umiejętność, którą można rozwijać.
Powolne patrzenie
Coraz więcej muzeów na świecie organizuje spotkania określane jako Slow Looking.
Ich uczestnicy nie próbują obejrzeć całej wystawy w godzinę. Zatrzymują się przy jednym obrazie nawet na kilkanaście minut.
Po kilku minutach zaczynają dostrzegać elementy, których wcześniej w ogóle nie zauważali. Zmienia się nie tylko sposób oglądania dzieła, ale również samo doświadczenie obcowania ze sztuką.
Nie chodzi więc o to, żeby zobaczyć więcej obrazów.
Chodzi o to, żeby naprawdę zobaczyć choć jeden.
Kiedy zaczynamy patrzeć uważniej
Najciekawsze jest to, że ta umiejętność nie zostaje w muzeum.
Osoby, które ćwiczą uważne patrzenie, zaczynają dostrzegać więcej również w codziennym życiu. Inaczej patrzą na architekturę miasta, światło wpadające przez okno, twarze ludzi, drzewa czy zwykłe przedmioty, które wcześniej wydawały się całkiem nieciekawe.
Świat się nie zmienia.
Zmienia się sposób, w jaki go odbieramy.
Właśnie z tej myśli narodził się przewodnik „7 dni patrzenia na świat jak artystka”.
Nie jest kursem rysunku.
Nie jest poradnikiem motywacyjnym.
To siedem prostych ćwiczeń, które pomagają rozwijać uważność, odkrywać inspiracje w codzienności i spojrzeć na świat trochę inaczej.
Bo nie trzeba być artystą, żeby patrzeć jak artysta.
Luiza Fijałkowska
malarka, autorka przewodnika „7 dni patrzenia na świat jak artystka”, współzałożycielka Fundacji Szpilka
Jeśli chcesz przejść od teorii do praktyki, zajrzyj do autorskiego przewodnika „7 dni patrzenia na świat jak artystka”.
